Cengiz YILDIZ
Kürsüde Düşman Sayıştay’da Ortak: Tekirdağ Yerel Yönetimlerinin Usulsüzlük Yarışı!
Sayıştay Başkanlığı denetimleri, Tekirdağ Büyükşehir Belediyesi başta olmak üzere il genelindeki yerel yönetimlerde ihale kanununun arkasından dolanılmasından taşınmaz işgallerine, muhasebe dışı banka hesaplarından tahsil edilmeyen vergilere kadar ciddi bir mali disiplinsizlik olduğunu ortaya koymaktadır. Süleymanpaşa, Çerkezköy, Ergene ve Malkara gibi sanayi ve tarım merkezlerinin de eklenmesiyle tablo; hataların münferit olmadığını, il genelinde yapısal ve sistemik bir yönetim zafiyetine dönüştüğünü açıkça belgelemektedir.
İlçe Belediyeleri Arasındaki Yapısal Ayrışma
Tekirdağ genelinde ilçe belediyelerinin Sayıştay karneleri incelendiğinde, yerel yönetimlerin mali büyüklüklerine ve coğrafi yapılarına göre farklı kronik kusurlarla malul olduğu görülmektedir:
Sanayi ve Hızlı Kentleşme Aksı (Çerkezköy, Kapaklı, Ergene): Bu ilçelerde sorunlar daha çok hızlı rant, tahsil edilemeyen harçlar, imar-iskan süreçleri, ruhsatsız işletmeler ve kamu arazilerinin ecrimisilsiz işgali etrafında yoğunlaşmaktadır.
Merkez ve Kırsal/Geleneksel Aks (Süleymanpaşa, Malkara): Süleymanpaşa mali tablolara doğrudan şerh düşürecek büyüklükte bulgulardan kısmen kaçınmayı başarmışken, Malkara gibi ilçelerde mülkiyet ve varlık envanterlerinin hiç çıkarılamaması gibi temel kurumsal kapasite eksiklikleri öne çıkmaktadır.
Büyükşehir Çatısı: İlçe ölçeğinde dağınık görülen ihalesiz alımlar ve muhasebe manipülasyonları, Tekirdağ Büyükşehir Belediyesi’nde yüz milyonlarca liralık hacimlere ulaşmaktadır.
Tekirdağ Büyükşehir Belediyesi: Milyarlık Muhasebe Hataları ve İhalesiz Alımlar
Denetimlerde en hacimli ve bütçeyi sarsıcı bulgular Büyükşehir Belediyesi kayıtlarında tespit edilmiştir:
Hayali Varlıklara Amortisman: 562,1 milyon TL değerindeki gerçek maddi duran varlığa hiç amortisman ayrılmamış; fiziken var olmayan kayıtlara ise 113,4 milyon TL amortisman işletilmiştir.
Yatırım Hesaplarında Bekletilen Projeler: Geçici kabulü biten 145,7 milyon TL'lik işler ilgili duran varlık hesaplarına aktarılmayıp yatırım hesaplarında gizlenmiştir.
60 Milyonluk İhalesiz Temin: Süs bitkisi, fidan ve fide alımları, ihale zorunluluğuna rağmen istisna hükümleri zorlanarak tek bir ticari şirketten temin edilmiştir.
Müteahhitlere Gecikme Ayrıcalığı: Şarköy İtfaiye Binası ve Muratlı Çocuk Akademisi gibi süresinde bitmeyen projelerde cezai işlem ve fesih süreçleri aksatılmıştır.
Temsil-Ağırlama Keyfiyeti ve Kota İhlali: Belediye başkanlığına tahsisli temsil bütçesi alt birimlerce harcanmış, engelli personel istihdam kotasına uyulmamıştır.
Çerkezköy Belediyesi: Gelir Kayıpları, İhale İhlalleri ve İskan İndirimleri
Sanayinin kalbi olan Çerkezköy’de denetçiler, belediyenin alacak takibinde ve ruhsatlandırma süreçlerinde ciddi gelir kaybına uğratıldığını saptamıştır:
Takipsiz Kalan Alacaklar: Vadesi geçmiş yüklü miktardaki kamu alacağının tahsili için gerekli hukuki ve idari takiplerin yapılmadığı belirlenmiştir.
Otopark Bedeli Alınmadan Verilen İskanlar: Otopark mevzuatı gereği tahsil edilmesi zorunlu olan otopark bedelleri tahsil edilmeden veya usulsüz indirimlerle yapı kullanma (iskan) izinlerinin verildiği tespit edilmiştir.
Doğrudan Temin Sınırlarının Aşılması: Belli süreyi gerektiren yapım işlerinin sözleşmesiz yürütüldüğü ve doğrudan temin (22/d) limitlerinin usulsüz kullanıldığı kayda geçmiştir.
Vergi ve Şartname Zafiyeti: Canlı hayvan alımlarında teknik şartnameye uyulmadığı, düğün salonu vb. işletme gelirlerinde KDV beyan eksikliklerinin bulunduğu ve kiralık araçların kaskosuz çalıştırıldığı raporlanmıştır.
Ergene Belediyesi: İşgal Edilen Kamu Mülkleri ve Kayıt Dışı Hesaplar
Ergene’de belediye kaynaklarının korunmasında ve gelirlerin tarh-tahakkukunda ağır denetim açıkları belgelenmiştir:
Taşınmazların İşgaline Göz Yumulması: Belediyeye ait arsa, dükkan ve arazilerin işgal altında olduğu, buna rağmen işgalcilerden ecrimisil bedellerinin tahsil edilmediği ve tahliye davalarının açılmadığı görülmüştür.
Muhasebe Dışı Banka Hesapları: İdare tarafından kullanılan kimi banka hesaplarının muhasebe kayıtlarına yansıtılmadığı ve mali tablolar dışında işletildiği tespit edilmiştir.
OSB Emlak Vergisi ve ÇTV Kaçağı: Organize Sanayi Bölgesi (OSB) bünyesindeki işletmelerin emlak vergisi takiplerinin aksatıldığı, ruhsatsız işyerlerinin faaliyetine göz yumulduğu ve çevre temizlik vergisinde hatalı hesaplamalar yapıldığı belirlenmiştir.
Kronikleşen Önceki Yıl Bulguları: Sayıştay denetçileri, önceki denetim dönemlerinden devreden çok sayıda kritik bulgunun belediye tarafından düzeltilmediğini kayda geçirmiştir.
Süleymanpaşa Belediyesi: İdari ve Tarife Düzensizlikleri
Merkez ilçe konumundaki Süleymanpaşa Belediyesi, mali tablolara doğrudan ret veya şart düşürecek büyüklükte muhasebe sapmalarından nispeten uzak kalsa da idari işleyişte şu bulgularla karşılaşmıştır:
Aydınlatma Tesisleri ve Fatura Yükü: Genel aydınlatma kapsamında TEDAŞ/elektrik dağıtım şirketine devredilmesi gereken park ve tesis aydınlatmalarının devredilmeyerek belediye bütçesinden ticarethane tarifesiyle ödenmesi.
Vekalet Ücretleri ve Gelir Hesapları: Hukuk işleri bünyesinde avukatlık vekalet ücretlerinden bütçeye aktarılması gereken payların mevzuata aykırı veya hatalı hesaplanması.
Malkara Belediyesi: Envantersiz Mülkler ve Kayıt Dışı Varlıklar
Tarımsal niteliği ağır basan Malkara’da denetçiler, mülkiyet ve kayıt disiplininin neredeyse hiç işletilmediğini gözler önüne sermiştir:
Taşınmazların Değer Tespiti Yapılmaması: Belediyenin mülkiyetinde bulunan çok sayıda arsa, arazi ve binanın bedel tespitinin hiç yapılmadığı, bu nedenle mali tablolarda belediyenin gerçek servetinin görünmediği tespit edilmiştir.
Gelir Tarifesi ve Tahsilat Zafiyeti: Kanunen alınması gereken harç ve katılma paylarının takibinin yapılmaması sonucu yerel kamu maliyesinin zayıflatıldığı kayda geçmiştir.
Kapaklı, Çorlu ve Marmaraereğlisi Belediyeleri
Kapaklı Belediyesi: Emanet hesaplarının amacına aykırı şekilde cari giderlere harcanması ve vadeli mevduat/faiz gelirlerinin bütçe kayıtlarıyla uyuşmaması.
Çorlu Belediyesi: Mülk envanterindeki denetimsizlik, kamu yararı taşımayan derneklere gayrimenkul tahsisi ve bütçe tahminlerindeki aşırı sapmalar.
Marmaraereğlisi Belediyesi: Fen işleri altyapı projelerinde sahadaki imalat ile hakediş ödemeleri arasındaki uyumsuzluklar ve proje durdurmalarından kaynaklanan kamu zararları.
Belediyeler Arası Kıyaslama Tablosu
| Belediye | Başlıca Kusur Alanı | Sayıştay Denetim Boyutu / Karakteri |
| Büyükşehir | Amortisman, İhalesiz Alım, Müteahhit Kayırma | Çok yüksek bütçeli sistemik ve muhasebesel manipülasyon |
| Çerkezköy | İskan/Otopark İndirimleri, Doğrudan Temin, Alacak İhmali | Sanayi kenti rantı, gelir kaybı ve ihale bölme pratikleri |
| Ergene | Taşınmaz İşgali, Kayıt Dışı Hesap, OSB Vergi Takipsizliği | Varlık koruma zafiyeti ve sanayi vergilerini toplayamama |
| Malkara | Değer Tespiti Yapılmayan Taşınmazlar, Envanter Boşluğu | Taşra idari kapasite yetersizliği, kayıt tutmama |
| Süleymanpaşa | Tarife Hataları, Tesis Devir İhmalleri, Avukatlık Payları | Şartlı denetim görüşü almayan, daha sınırlı idari kusurlar |
| Kapaklı | Emanet Hesaplarının Harcanması, Faiz Geliri Uyuşmazlığı | Nakit akışı ve emanet fonlarının kötü yönetimi |
| Çorlu | Usulsüz Tahsisler, Gayrimenkul Kayıtları, Bütçe Sapması | Taşınmazların mevzuata aykırı kullanımı ve öngörüsüzlük |
Hangi Belediye Daha "Az Hatalı"?
Kıyaslama neticesinde; Süleymanpaşa Belediyesi, mali tablolara doğrudan şart/şerh düşürecek türde bulguların bulunmaması ve tespitlerin daha çok tarife/mevzuat devirleri gibi teknik idari eksikliklerle sınırlı kalması sebebiyle diğer ilçelere kıyasla denetim tablosunda nispeten daha az ağır bulguya sahip görünmektedir.
Buna karşılık Büyükşehir Belediyesi, Ergene ve Çerkezköy; hem kamu zararı doğurabilecek alacak/ihale ihmalleri hem de kayıt dışılık ve işgal iddiaları nedeniyle Sayıştay raporlarında en ağır eleştirileri alan yönetimler olmuştur. Sayıştay’ın uyarılarının kağıt üzerinde kalmaması, Tekirdağ halkının vergilerinin korunması ve yerel yönetimlerin hesap verebilirliği açısından bu bulguların yargı ve idari mekanizmalarca eksiksiz takip edilmesi elzemdir.
